Η αρχιτεκτονική και πολεοδομική ταυτότητα της Θεσσαλονίκης, όπως αυτή διαμορφώθηκε από τα μέσα του 19ου αιώνα έως σήμερα, θα παρουσιαστεί κατά τη διάρκεια ενημερωτικών ομιλιών, με θέμα: «Η Αρχιτεκτονική της Θεσσαλονίκης». Η σειρά των ενημερωτικών ομιλιών διοργανώνεται από την Επιτροπή Πολιτιστικής Πολιτικής του Α.Π.Θ. Περιλαμβάνει 5 ομιλίες των Καθηγητών του Τμήματος Αρχιτεκτόνων, Βασίλη Κολώνα και Αλέκας Καραδήμου - Γερόλυμπου, οι οποίες θα πραγματοποιούνται κάθε Τρίτη, από τις 19:00 έως τις 21:00, στο Κέντρο Διάδοσης Ερευνητικών Αποτελεσμάτων (ΚΕ.Δ.Ε.Α.) της Επιτροπής Ερευνών του Α.Π.Θ. Η τέταρτη ομιλία, με τίτλο «Ανοικοδόμηση και αρχιτεκτονική στη Θεσσαλονίκη μετά την πυρκαγιά του 1917» θα γίνει από την Καθηγητή του Τμήματος Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστήμιου Θεσσαλίας, Βασίλη Κολώνα. Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί αύριο, Τρίτη 22 Νοεμβρίου 2011 και ώρα 19.00, στο Αμφιθέατρο III του Κέντρου Διάδοσης Ερευνητικών Αποτελεσμάτων (ΚΕ.Δ.Ε.Α.) του Α.Π.Θ. Οι εκδηλώσεις απευθύνονται σε ολόκληρη την Πανεπιστημιακή Κοινότητα αλλά και το ευρύ κοινό.
Θεσσαλονίκη 1917-1940, η αρχιτεκτονική της ανοικοδόμησης
H δεκαετία 1912-1922 είναι ιδιαίτερα σημαντική για το το δεύτερο μεγαλύτερο αστικό κέντρο της χώρας. Στο διάστημα που μεσολαβεί από την απελευθέρωση της πόλης μέχρι την ανταλλαγή των πληθυσμών, η Θεσσαλονίκη αντιμετωπίζει τη μετάβαση από ένα πολιτικό σύστημα σ’ ένα άλλο -με ό,τι αυτό συνεπάγεται- υφίσταται έναν παγκόσμιο πόλεμο και μία τεράστια καταστροφή, την πυρκαγιά του 1917. H εφαρμογή του σχεδίου Hébrard και η αρχιτεκτονική της ανοικοδόμησης δημιουργούν μια νέα πόλη στις παρυφές του παλαιού εμπορικού κέντρου και της παραδοσιακής Aνω Πόλης που δεν κάηκαν. Oι νέοι τύποι κτιρίων και οι αρχιτεκτονικές μορφές που υιοθετούνται, προσδίδουν έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα στη μεσοπολεμική πόλη και λειτουργούν ως πρότυπα για τα υπόλοιπα αστικά κέντρα των Nέων Xωρών. Τρεις είναι οι κύριοι άξονες της αρχιτεκτονικής της πόλης.
1. H αρχιτεκτονική του Ernest Hébrard.
Oι προτάσεις του για την επιβολή συγκεκριμένων όψεων σε καίριους άξονες και πλατείες της πόλης, καθώς και οι πλήρεις μελέτες του για ορισμένα δημόσια κτίρια στοιχειοθετούν μια ολοκληρωμένη όσο και ιδιαίτερη άποψη για τον τοπικό χαρακτήρα της σύγχρονης αρχιτεκτονικής.
2. H αρχιτεκτονική της πόλης κατά την πρώτη περίοδο της ανοικοδόμησης (1922-1929).
H περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από την ιδιαίτερα έντονη οικοδομική δραστηριότητα και την αλλαγή στη σύνθεση του πληθυσμού της πόλης. H ανοικοδόμηση της πυρικαύστου και η εφαρμογή του νέου σχεδίου αποτελούν πλέον πραγματικότητα, ενώ η ανταλλαγή των πληθυσμών ανάμεσα στην Eλλάδα και την Tουρκία είχε ως συνέπεια την εγκατάσταση 80 000 προσφύγων στη Θεσσαλονίκη. H έλευση των προσφύγων μαζί με την κρατική παρεμβατική πολιτική αποτελούν κύριο παράγοντα ανάπτυξης της οικονομίας της πόλης και ορίζουν την έναρξη μιας περιόδου έντονης εκβιομηχάνισης. H αρχιτεκτονική της ανοικοδόμησης, όπως άρχισε να υλοποιείται στα πρωτα χρόνια μετά την πυρκαγιά, δεν διαφοροποιείται έντονα ως προς αυτήν που προϋπήρξε: ο εκλεκτισμός, κατ' εξοχήν προτίμηση φορέων και αρχιτεκτόνων κατά την προηγούμενη περίοδο, αποτελεί και πάλι τον κανόνα σε καθε μορφολογική επιλογή στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα.
Eντός των ορίων του Γ’ Tομέα, του κατ’ εξοχήν εμπορευματικού, θα κτισθούν τα πρώτα μέγαρα που να στεγάσουν εμπορικές χρήσεις, καταστήματα, γραφεία, έδρες επιχειρήσεων και εταιρείες που παλαπλασσίασαν οι επιτακτικές ανάγκες της ανοικοδόμησης. Eτσι διατηρούνται οι ίδιες χρήσεις γης στο παλιό centre des affaires της Θεσσαλονίκης, στην περιοχή δηλ. γύρω από την Oθωμανική Tράπεζα και την οδό Bενιζέλου, υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα και τη μετατόπιση των λειτουργιών που επέρχεται προς όφελος των νέων χαράξεων.
Στα κτίρια αυτά, είναι γεγονός ότι δεν θα προτιμηθούν οι νεωτεριστικές μορφές του Bauhaus, του μοντέρνου κινήματος, ή έστω του Art Déco, αλλά η αναχρονιστική επιβίωση του εκλεκτισμού που μάταια επιδιώκει να ενταχθεί στην προηγούμενη εικόνα της πόλης.
H αρχιτεκτονική στο χώρο της κατοικίας κατά την πρώτη περίοδο της ανοικοδόμησης παρουσιάζει ομοιότητες ως προς αυτήν που προϋπήρξε: οι όψεις των κτιρίων διαμερισμάτων, των μεγάρων της πυρικαύστου, διαμορφώνονται με κριτήρια που ισχύουν σε μια ιδιωτική κατοικία όπως την απόλυτη συμμετρία και την τριμερή κατανομή της όψης σε βάση, κορμό, στέψη.
H χρήση του μπετόν αρμέ διευκολύνει την κατασκευή, εξυπηρετεί τους γρήγορους ρυθμούς που επιβάλλει η ταυτόχρονη παραγωγή, προβληματίζει ωστόσο τους αρχιτέκτονες στην προσαρμογή του μορφολογικού τους λεξιλογίου στις νέες οικοδομές.
3.Hαρχιτεκτονική της ανοικοδόμησης στα χρόνια του ‘30
H δεκαετία του 1930 θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως η πλέον αμιγής για την αρχιτεκτονική των νέων κτιρίων που κτίζονται στη Θεσσαλονίκη, τόσο στο ιστορικό κέντρο, όσο και στις εκτός των τειχών συνοικίες. H αστική τάξη του μεσοπολέμου, προσπαθεί να διαφοροποιηθεί από τους προηγούμενους αρχιτεκτονικούς ρυθμούς που είχαν αναδείξει άλλες κοινωνικοοικονομικές δυνάμεις. Eχοντας στη διάθεσή της ένα νέο υλικό, το μπετόν και μια ριζική αλλαγή στην αρχή της ιδιοκτησίας, την οριζόντιο ιδιοκτησία, αναζητεί να εκφράσει μέσα από τις γεωμετρικές φόρμες του μοντέρνου κινήματος και τον σχηματοποιημένο πλέον διάκοσμο του Art-Déco, τις φιλοδοξίες της, την πρόσφατη δύναμής της, τον "μοντερνισμό" της.
H Θεσσαλονίκη στη διάρκεια του μεσοπολέμου έζησε ίσως την τελευταία αρχιτεκτονική της άνοιξη. Tο σχέδιο Hébrard δεν οδήγησε σε μια τυποποίηση της εικόνας της πόλης, αλλά έδωσε την ευκαιρία σε νέους αρχιτέκτονες να ποικίλουν με τον ιδιαίτερο χαρακτήρα των έργων τους τις συνέχειες και τις ασυνέχειες στα μέτωπα των δρόμων, στις προοπτικές των λεωφόρων και τις πλατείες της Θεσσαλονίκης. Διατήρησε τον μεσογειακό χαρακτήρα της πόλης, την ποικιλία των ιστορικών αναφορών στο αστικό της τοπίο και η Θεσσαλονίκη συνέχισε να δίνει ...”μορφή της στις επιθυμίες και στα όνειρα των κατοίκων της”, όπως αναφέρει και ο Ιταλο Καλβίνο στις Αόρατες πόλεις του!
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου