"ΕΦΥΓΕ" Ο ΠΑΥΛΟΣ ΜΑΤΕΣΙΣ

Έφυγε από τη ζωή σήμερα το πρωί, σε ηλικία 80 ετών, ο σπουδαίος Έλληνας  θεατρικός συγγραφέας, Παύλος Μάτεσις, ο οποίος νοσηλευόταν σε ιδιωτικό θεραπευτήριο της Αθήνας. Ο Παύλος Μάτεσις γεννήθηκε το 1933 στο χωριό Δίβρη, στην Πελοπόννησο. Μέχρι τα 19 του έζησε σε πολλές επαρχιακές πόλεις. Σπούδασε θέατρο (πτυχίο ηθοποιού), μουσική (πτυχίο βιολιού), ξένες γλώσσες (αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά). Δίδαξε υποκριτική (1963-64) στη σχολή Σταυράκου. Διετέλεσε βοηθός - δραματουργός στο Εθνικό Θέατρο, 1971-1973. Έμεινε στο Λονδίνο καθόλη τη διάρκεια του 1969. Έγραψε και σκηνοθέτησε 2 τηλεοπτικές σειρές (ΥΕΝΕΔ 1974-6) και έχει γράψει κείμενα για Floor Show. Η πρώτη παρουσία του στα ελληνικά γράμματα ήταν το 1967 με το θεατρικό έργο "Η τελετή" (θέατρο Ν. Ιωνίας 1967 και Εθνικό Θέατρο 1969) Τα 11 από τα 13 θεατρικά έργα του είναι κυρίως παιγμένα από το Εθνικό Θέατρο. Το έργο του "Ενοικιάζεται φύλακας άγγελος" παίχτηκε στην Αθήνα και στο Βελιγράδι.  Αυτό τον έκανε ιδιαίτερα δημοφιλή ως συγγραφέα σε όλη την πρώην Γιουγκοσλαβία και ένας από τους θαυμαστές του είναι ο μεγάλος σκηνοθέτης  Εμίρ Κουστουρίτσα. Ο τελευταίος μάλιστα ήθελε να  διασκευάσει σε κινηματογραφικό σενάριο τη 

"Μάνα του Σκύλου" και να τη γυρίσει ως διεθνή συμπαραγωγή με πρωταγωνίστρια την ηθοποιό και σκηνοθέτη Αθηνά Παππά, επιλογή που έβρισκε σύμφωνο και τον ίδιο το Μάτεσι. Ωστόσο οι Βρετανοί παραγωγοί προέβαλαν βέτο για διεθνούς φήμης ηθοποιό, αναγνωρίσιμη και στο Χόλυγουντ,  και η συνεργασία δεν προχώρησε. Επειδή όμως και ο Κουστουρίτσα επέμενε στη συνεργασία του με την Ελληνίδα ηθοποιό, το πρότζεκτ δεν προχώρησε καθόλου. Τη γνωριμία ανάμεσα σε Παππά και Κουστουρίτσα την είχε κάνει η Βάνα Μπάρμπα, επιστήθια φίλη του Βαλκάνιου δημιουργού και στενή φίλη τότε της Αθηνάς Παππά.

Βραβεία - Διακρίσεις:

1. Διάκριση στο διαγωνισμό μονόπρακτων του θεατρικού οργανισμού "12 Αυλαία" (1964) για το μονόπρακτο "Ο σταθμός".

2. Κρατικό βραβείο θεάτρου 1966 για το έργο "Η τελετή".

3. Έπαθλο "Κάρολος Κουν"-Πόλις των Αθηνών 1989 για το καλύτερο ελληνικό έργο της χρονιάς ("Περιποιητής φυτών").

4. Βραβείο Ελληνόφωνων Κάτω Ιταλίας (1998) για το μυθιστόρημα του "Η μητέρα του σκύλου".

5 . Μέγα Βραβείο Κριτικών θεάτρου έτους 2000.

6. Βραβείο Acerbi (2002) για το μυθιστόρημα "Η μητέρα του σκύλου".

Έχει μεταφράσει στα ελληνικά: Mrojek, Ben Johnson, Roger Vitrac, Harold Pinter, Henrik Ibsen, Sean O' Casey, Fernando Arrabal, Joe Orton, Antonin Artaud, Margaret Atwood, Map. Macdonald, William Shakespeare, Beaumarchais, Stendhal, Alain Fournier, Στρατή Χαβιαρά, Alba Ambert, Peter Ackroyd, William Faulkner και στα νέα ελληνικά τα έργα του Αριστοφάνη: "Ειρήνη", "Πλούτος", "Βάτραχοι", "Νεφέλαι", "Όρνιθες", "Αχαρνής", "Θεσμοφοριάζουσαι", "Λυσιστράτη".

Εργογραφία:

Θεατρικά Έργα:

-"Προς Ελευσίνα", Αθήνα, Εστία, 1995

-"Εξορία", Αθήνα, Εστία, 1982

-"Λύκε-λύκε", Αθήνα, Εστία, 1984

-"Διηγήματα", Αθήνα, Κέδρος, 1976

-"Η καθαίρεση", Αθήνα, Κέδρος, 1969

-"Το φάντασμα του Κου Ραμόν Νοβάρο", Αθήνα, Κέδρος, 1973. Καστανιώτης, 1997.

-"Μικρό-Αστικό Δίκαιο", Αθήνα, Κέδρος, 1984

-"Περιποιητής φυτών", Αθήνα, Κέδρος, 1989, Καστανιώτης, 1997

-"Βιοχημεία", Αθήνα, Δωδώνη, 1971. Καστανιώτης, 1997

-"Η τελετή", Αθήνα, Καστανιώτης, 1997

-"Η βουή", Αθήνα, Καστανιώτης, 1997

-"Ενοικιάζεται φύλακας άγγελος", Αθήνα, Εστία, 2002

Πρόζα:

-"Αφροδίτη", Αθήνα, Εστία, 1986, 2000

-"Ύλη Δάσους", Αθήνα, Καστανιώτης, 2000

-"Η μητέρα του σκύλου", Αθήνα, Καστανιώτης, 1990

-"Ο παλαιός των ημερών", Αθήνα, Καστανιώτης, 1994

-"Πάντα καλά", Αθήνα, Καστανιώτης, 1998, 2002

-"Σκοτεινός οδηγός", Αθήνα, Καστανιώτης, 2002

-"Μύρτος", Αθήνα, Καστανιώτης, 2004

Μεταφράσεις:

Στα γαλλικά:

-"L'enfant de chienne" [tr.by]: Jacques Bouchard. Paris, Editions Gallimard - Du Monde Entier, 1993

-"L' ancien des jours" [tr.by]: Jacwues Bouchard Paris, actes Sud, 1997

Στα ιταλικά:

-"Madre di cane" [tr.by]: Alberto Gabrieli. Milano, Crocetti Editore, 1999

-"L' Antico dei Ciorni" [tr.by]: Alberto Cabrieli. Milano, Crocetti Editore, 1999

-"Πάντα καλά", [tr.by]: Alberto Gabrieli. Milano, Crocetti Editore, 1999

Στα ισπανικά:

-"Memorias de una hija de perra" [tr.by]: Kristina Serna. barcelona, Seix Barral, 1994

-"El Padre de los tiempos" [tr.by]: Kristina Serna. Barcelona, Seix Barral, 1994

-"El Padre de los tiempos" [tr.by]: Margarita Ramirez - Montesinos. Madrid, Amaranto, 1999

Στα ολλανδικά:

-"De Moeder Van De Hono", [tr.by]: Hero Hokwerda. Amsterdam, Uitgeverij Bakker, Prometeus, 1997

Στα γιουγκοσλάβικα:

-"Drevan od postanja dana", [tr.by]: Gaga Rosic. Beograd, Stubovi Kulture, 1998

-"MAJKA ΠCA", [tr.by]: Gaga Rosic. Beograd, Deyce Novine, 1994

Στα γερμανικά:

-"Die Tochter der Hundin", [tr.by]: Birgit Hildebrand. Munchen, Carl Hanser Verlag 2001.

 Συμμετοχή σε συλλογικά έργα

(1998)          VIII Διεθνής συνάντηση αρχαίου ελληνικού δράματος, Εκδοτικός Οίκος Α. Α. Λιβάνη

Μεταφράσεις

(2011)          Vitrac, Roger, Βίκτορ ή τα παιδιά στην εξουσία, Ελευθεροτυπία

(2011)          Fournier, Alain, 1886-1914, Ο μεγάλος Μωλν, Εκδόσεις Καστανιώτη

(2010)          Faulkner, William, 1897-1962, Η βουή και η μανία, Εκδόσεις Καστανιώτη

(2010)          Pinter, Harold, 1930-2008, Η συλλογή. Ο εραστής, Ελευθεροτυπία

(2010)          Pinter, Harold, 1930-2008, Οι νάνοι, Εκδόσεις Καστανιώτη

(2010)          Orton, Joe Kingsley, Τα γούστα του κυρίου Σλόαν, Αστάρτη

(2009)          Shakespeare, William, 1564-1616, Η τραγική ιστορία του Άμλετ πρίγκιπα της Δανιμαρκίας, Τόπος

(2007)          Faulkner, William, 1897-1962, Η βουή και η μανία, Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη

(2007)          Genet, Jean, 1910-1986, Ο σκοινοβάτης, Ηλέκτρα

(2007)          Αριστοφάνης, Σφήκες, Εκδόσεις Καστανιώτη

(2006)          Casares, Adolfo Bioy, 1914-1999, Σχέδιο διαφυγής, Εκδόσεις Πατάκη

(2005)          Pinter, Harold, 1930-2008, Οι νάνοι, Εκδόσεις Καστανιώτη

(2002)          Faulkner, William, 1897-1962, Η βουή και η μανία, Εκδόσεις Καστανιώτη

(2001)          Αριστοφάνης, Λυσιστράτη, Εκδόσεις Καστανιώτη

(2001)          Beaumarchais, Pierre Augustin Caron de, Οι γάμοι του Φίγκαρο, Εκδόσεις Καστανιώτη

(2000)          Ambert, Alba, Η απόλυτη σιωπή, Εκδόσεις Καστανιώτη

(1999)          Fournier, Alain, 1886-1914, Ο μεγάλος Μωλν, Εκδόσεις Καστανιώτη

(1999)          Fournier, Alain, 1886-1914, Ο μεγάλος Μωλν, Εκδόσεις Καστανιώτη

(1999)          Χαβιαράς, Στρατής, Όταν τραγουδούσαν τα δέντρα, Εκδόσεις Καστανιώτη

(1998)          Αριστοφάνης, Αχαρνής, Εκδόσεις Καστανιώτη

(1998)          Shakespeare, William, 1564-1616, Οι πρόσχαρες κυρίες του Γουΐνδσορ, Εκδόσεις Καστανιώτη

(1997)          Αριστοφάνης, Βάτραχοι, Εκδόσεις Καστανιώτη

(1997)          Αριστοφάνης, Ειρήνη, Εκδόσεις Καστανιώτη

(1997)          Stendhal, 1783-1842, Η Βιττόρια Ακκοραμπόνι, δούκισσα του Μπρατσιάνο, Εκδόσεις Καστανιώτη

(1997)          Αριστοφάνης, Θεσμοφοριάζουσαι, Εκδόσεις Καστανιώτη

(1997)          Αριστοφάνης, Νεφέλαι, Εκδόσεις Καστανιώτη

(1997)          Αριστοφάνης, Όρνιθες, Εκδόσεις Καστανιώτη

(1997)          Αριστοφάνης, Πλούτος, Εκδόσεις Καστανιώτη

(1996)          Ibsen, Henrik, Ιωάννης Γαβριήλ Μπόρκμαν, Δωδώνη

(1995)          Ackroyd, Peter, Καληνύχτα, κύριε Όσκαρ Ουάιλντ, Εκδόσεις Καστανιώτη

(1993)          McDonald, Marianne, Αρχαίος ήλιος, νέο φως, Βιβλιοπωλείον της Εστίας

(1992)          Artaud, Antonin, 1896-1948, Το θέατρο και το είδωλό του, Δωδώνη

(1991)          Pinter, Harold, 1930-2008, Οι νάνοι, Εκδόσεις Καστανιώτη

(1990)          Dassin, Jules, Ο μπαμπάς τρελαινόταν για Καρούζο, Εκδόσεις Καστανιώτη

(1989)          Atwood, Margaret, 1939-, Η ιστορία της πορφυρής δούλης, Βιβλιοπωλείον της Εστίας

(1982)          Orton, Joe Kingsley, Αυτά που είδε ο μπάτλερ, Αστάρτη

(1980)          Χαβιαράς, Στρατής, Όταν τραγουδούσαν τα δέντρα, Ερμής

(1977)          O' Casey, Sean, Κόκκινα τριαντάφυλλα για μένα, Δωδώνη

(1974)          O' Neill, Eugene, 1888-1953, Ο γυρισμός, Σχολή Μωραΐτη. Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας

(1974)          Άιονς, Βερόνικα, Παγκόσμια μυθολογία χρωματιστή, Κεντικελένη / Ακμή

(1973)          Williams, Tennessee, Λεωφορείο ο πόθος, Γκοβόστης

(1971)          Pinter, Harold, 1930-2008, Πάρτυ γενεθλίων, Δωδώνη

(1970)          Vitrac, Roger, Βικτόρ ή Τα παιδιά στην εξουσία, Δωδώνη

(1970)          Pinter, Harold, 1930-2008, Η συλλογή. Ο εραστής, Δωδώνη

(1970)          Arrabal, Fernando, Νεκροταφείο αυτοκινήτων. Το τρίκυκλο, Δωδώνη

Jonson, Ben, Ο αλχημιστής, Ηριδανός

Λοιποί τίτλοι

(1971)          Αρχιτέκτονες του σύγχρονου θεάτρου, Δωδώνη [επιμέλεια]

Κριτικογραφία

Η ασθένεια των Χερουβείμ [Παύλος Μάτεσις, Graffito], "Ελευθεροτυπία"/ "Βιβλιοθήκη", τχ. 578, 13.11.2009

Βραβεία - Διακρίσεις

1. Κρατικό βραβείο θεάτρου 1966 για το έργο Η Τελετή

2. Έπαθλο Κάρολος Κουν-Πόλις των Αθηνών 1989 για το καλύτερο ελληνικό έργο της χρονιάς (Περιποιητής Φυτών- NYRSERYMAN).

3. Βραβείο Ελληνόφωνων Κάτω Ιταλίας (1998) για το μυθιστόρημα του Η Μητέρα του Σκύλου.

4. Μέγα Βραβείο Κριτικών θεάτρου έτους 2000.

Έχει μεταφράσει στα ελληνικά: Mrojek, Ben Johnson, Vitrac, Pinter Harold, Ibsen Henrik, Sean O' Casey, Arrabal, Joe Orton, Artaud Antonin, Atwood Margaret, Map. Macdonald, Shakespeare, Beaumarchais, Stendhal, Fournier Alain, Haviaras Stratis, Ambert Alba, Ackroyd Peter, William Faulkner και στα νέα ελληνικά τα έργα του Αριστοφάνη: Ειρήνη, Πλούτος, Βάτραχοι, Νεφέλαι, Όρνιθες, Αχαρνής, Θεσμοφοριάζουσαι, Λυσιστράτη.

Ο Συγγραφέας Παύλος Μάτεσις

Το έργο του Παύλου Μάτεσι είναι πολύχρωμο. Μοιάζει με τον νευτώνειο δίσκο. Όταν ο δίσκος ακινητεί, βλέπεις καθαρά τις πτέρυγες του, γεύεσαι ή αναλύεις τους κατ' ιδίαν χρωματισμούς, εκτιμάς τις μεταξύ τους γειτνιάσεις και σχέσεις. Μπορείς να μιλήσεις - και δεν είναι λίγες οι φορές που έχει γίνει αυτό- για το θέατρο, το μυθιστόρημα, το διήγημα, την κριτική - δοκιμιακή σκέψη, τη μετάφραση, ακόμη και το χρονογράφημα ή την παρλάτα του.

Ο Μάτεσις, ενώ μπορεί να σε παραπλανήσει και να νομίσει πως είναι μεταφυσικός επειδή χρησιμοποιεί κατά τη γραφή συγγενείς προς τη μεταφυσική μεθόδους, μεταφυσικός δεν είναι. Η μεταφυσική, δηλαδή ο υποσχετικός πρόναος των θρησκειών, συνιστά προθανάτια παρηγόρηση και, τελικά, έντρομη λιποταξία από την πραγματικότητα. Ο Μάτεσις, αντίθετα, βαθιά αντιχριστιανός νομίζω, ακεραιώνει τη μοίρα των ηρώων του εδώ. αποδέχεται την κινούμενη άμμο του ανθρώπινου πεπρωμένου, τιμωρεί ή καθαγιάζει δια των ηρώων του, αλλά εδώ. Στο σημείο αυτό συναντάμε άλλη μια βασική συνιστώσα της τραγικής περιοχής: την αξιοπρέπεια απέναντι στον οποιονδήποτε κίνδυνο του βίου. Οι ήρωες του Μάτεσι περιάγονται σε κατάσταση αυτοπυρπόλησης, επειδή, μέσα σ' έναν κόσμο και μια μοίρα ανέλπιδη, πέραν του καλού και του κακού, ψηφίζουν και τάσσονται υπέρ της αξιοπρέπειας τους. Και αξιοπρέπεια στην περίπτωση σημαίνει ανάστημα της πράξης, της οποιαδήποτε πράξης, που θα οδηγήσει στην ολοκλήρωση μιας κατακόρυφης, σαν λαιμητόμου, μοίρας.

Με τα χρόνια, από την Τελετή (1966) μέχρι τις τελετές του Προς Ελευσίνα και του Παλαιού των ημερών, τα όντα του Μάτεσι κατασκευάζονται όλο και πιο συνειδητά πάνω στην τραγική βάση, έτσι ώστε να βαδίσουν, απ' την αρχή μέχρι την κατάληξη των έργων του, στη συντριβή τους. Η συντριβή τους είναι η επαλήθευση και αποθέωσή τους (ή και η θέωσή τους). Η τιμωρός μοίρα βρίσκεται μέσα στη φύση τους και τα καθοδηγεί προς την απαίσια έκβαση, που, όμως, γι' αυτά είναι αίσια, αφού θα καούν και θα λαμπρυνθούν μέσα στο τραγικό φως. Τα όντα αυτά είναι τετιμημένα: θα πάθουν για να μάθουν και έτσι θα δείξουν. Οι ροπές και οι φορές τους απολήγουν σε δείξεις. Θα συντριβούν, όχι ως όντα "καταραμένα" (o maudit ήρωας ανήκει σε ξένη προς τον Μάτεσι, ρομαντική αντίληψη), αλλά ως ενθέως ή και θεόθεν τραγικά. Απ' αυτή τη σκοπιά εννοεί κανείς καθαρότερα ίσως το οιστρήλατο χιούμορ του συγγραφέα στις μη τραγικές περιπτώσεις: τις διαχειρίζεται μ' ένα σύμμεικτο αίσθημα οίκτου και περιφρόνησης θεωρώντας τες εκτός ουσιαστικού τραγικού παιγνίου, τις εγκαταλείπει στην απλή δραματική τους περιοχή, την καθημερινή και αντικαταστατή, στην περιοχή που επιδέχεται ή και υπαγορεύει την ταπεινή κάθαρση μέσα από το σκώμμα και τη λοιδορία.

Το αίνιγμα του κόσμου το λύνουν μόνον οι παραβάτες, αυτοί που διαρρηγνύουν τον υμένα του φυσικού νόμου, αυτοί που αποστατούν, που στασιάζουν κατά της τυπικής ισορροπίας: ο Ραμόν Νοβάρρο, η Ραραού, η φόνισσα της Μητέρας του σκύλου η Μάρθα - Μαρία της Εξορίας, η φόνισσα της Αφροδίτης, η ψυχορραγούσα οικογένεια του Προς Ελευσίνα, ο Ελισσαίος και ο Ζάγρος. Είναι ανευλαβείς και άφρονες επειδή θεολογούν και δεν θρησκεύονται. Είναι ηθοποιοί υπό την αρχαία έννοια, τα ήθη τους αδιαφορούν για την ηθική επειδή μεριμνούν για την παραγωγή ήθους. Δεν πράττουν κατ' ιδίαν πράξεις, αλλά ενιαία πράξη, με την οποία και ταυτίζονται. Αυτή η πράξη, που μπορεί εξωτερικά να απαρτίζεται από επί μέρους ενέργειες, τους συναποτελεί. Και είναι πάντα πράξη γενναιόδωρη, πράξη σπατάλης, αν όχι και ασωτίας.

Κάπως έτσι και αδρομερώς φαντάζει στα μάτια το λευκό της περιδίνησης του νευτώνειου δίσκου στον Μάτεσι. Όταν ο δίσκος του Νεύτωνος ηρεμήσει, αποκαλύπτονται και πάλι τα χρώματα του, έντονα, αποχρωσιακότερα, παλ, κατά την περίσταση.

Πηγή: www.biblionet.gr

          http://www.greece2001.gr